Araştırma Problemi, Amaç ve Sorular

Araştırmanın omurgası: Problem-amaç-soru uyumu Bir tez veya makalenin yönteminden önce mantıksal yönü net olmalıdır. Problem durumu neyin bilinmediğini ya da açıklanması gerektiğini gösterir. Amaç, araştırmanın bu probleme karşı ne yapacağını belirtir. Araştırma soruları ise amacın hangi somut sorularla inceleneceğini ortaya koyar. Bu üç bileşen birbirinden bağımsız yazıldığında araştırma dağılır. Girişte bir sorun anlatılırken yöntem başka bir olguyu ölçüyor, bulgular ise farklı sorulara yanıt veriyorsa metin biçimsel olarak tamamlanmış olsa bile bilimsel bütünlük kurulamaz. Problem durumu nasıl geliştirilir? Problem durumu yalnızca konunun önemli olduğunu söyleyen genel cümlelerden oluşmamalıdır. Önce alan ve temel kavramlar tanıtılır, ardından mevcut araştırmaların ne bildirdiği sentezlenir. Sonraki aşamada eksik bilgi, çelişkili bulgu, yöntemsel sınırlılık veya ihmal edilmiş bağlam gösterilir. Bölüm, mevcut çalışmanın neden gerekli olduğuna bağlanır. Güçlü bir problem metni şu sorulara cevap verir: İncelenen olgu nedir? Kimler veya hangi bağlam için önemlidir? Alanyazında ne bilinmektedir? Hangi nokta belirsizdir? Bu belirsizliğin araştırılması neden anlamlıdır? Bu soruların cevapları kaynaklarla desteklenmelidir. Konu ile problemi birbirinden ayırın “Uzaktan eğitim” bir konu alanıdır. “Uzaktan eğitimde öğrencilerin ders katılımını azaltan etkenlerin bir devlet üniversitesi bağlamında yeterince açıklanmamış olması” ise araştırılabilir bir probleme yaklaşır. Konu, çalışmanın genel alanını; problem ise o alandaki özgül bilgi ihtiyacını gösterir. Problemin fazla geniş olması, çalışmanın tüm bölümlerini büyütür. Coğrafi sınır, dönem, grup, kurum, değişken veya olgu bakımından kapsam belirlemek gerekir. Ancak aşırı daraltma da bilimsel anlamı azaltabilir. Denge, araştırma sorusunun önemini korurken uygulanabilirliği sağlamaktır. Araştırmanın amacı nasıl yazılır? Amaç cümlesi araştırmanın yapacağı işi doğrudan belirtmelidir. “Bu konu önemlidir” veya “farkındalık oluşturmak amaçlanmaktadır” gibi ifadeler bilimsel araştırma amacını tam karşılamaz. İncelemek, belirlemek, karşılaştırmak, açıklamak, değerlendirmek, modellemek veya derinlemesine anlamak gibi araştırma eylemleri kullanılabilir. Amaç; incelenen değişkenleri veya olguyu, çalışma grubunu ve gerekli olduğunda bağlamı içermelidir. Örneğin: “Bu araştırmanın amacı, lise öğrencilerinin sınav kaygısı ile akademik öz yeterlik düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemektir.” Bu cümle ilişkiyi, değişkenleri ve grubu açıkça gösterir. Genel amaç ve alt amaçlar Kapsamlı çalışmalarda genel amaç, araştırmanın ana yönünü; alt amaçlar ise incelenecek boyutları belirtir. Alt amaçlar genel amacı genişletmemeli, onun içinde yer almalıdır. Her alt amaç veri toplanabilecek ve analiz edilebilecek açıklıkta yazılmalıdır. Demografik değişkenlerin tamamını otomatik olarak alt amaçlara eklemek doğru değildir. Yaş, cinsiyet, kıdem veya bölüm gibi değişkenler ancak kuramsal ya da uygulamalı bir gerekçesi varsa araştırmaya dahil edilmelidir. Aksi durumda çok sayıda anlamsız karşılaştırma ve dağınık bulgu ortaya çıkabilir. Araştırma soruları nasıl oluşturulur? Araştırma sorusu, veriyle cevaplanabilir olmalıdır. “Eğitim neden önemlidir?” gibi geniş ve normatif bir soru, tek bir araştırma tasarımıyla yanıtlanamaz. “Öğretmenlerin dijital ölçme araçlarını kullanırken karşılaştıkları güçlükler nelerdir?” ise belirli bir gruba ve olguya yönelir. Nicel sorular düzey, ilişki, fark veya yordama üzerine kurulabilir: “X düzeyi nedir?”, “X ile Y arasında ilişki var mıdır?”, “Y, gruplara göre farklılaşmakta mıdır?”, “X, Y’yi ne ölçüde yordamaktadır?” Nitel sorular deneyim, anlam ve süreçleri açığa çıkarmaya yönelir: “Katılımcılar süreci nasıl deneyimlemektedir?”, “Bu deneyime hangi anlamları yüklemektedir?” Sorular yöntem kararlarını nasıl etkiler? Betimleyici bir soru, ölçüm ve özetleme; ilişki sorusu, birlikte değişimi inceleme; fark sorusu, grupları karşılaştırma; süreç sorusu ise derinlemesine veri toplama gerektirir. Bu nedenle araştırma soruları yazıldıktan sonra her biri için veri kaynağı, araç, örneklem ve analiz yöntemi belirlenmelidir. Bir eşleştirme tablosu hazırlanabilir: araştırma sorusu, gerekli veri, veri toplama aracı, analiz ve raporlanacak çıktı. Eşleşmeyen soru varsa ya yöntem geliştirilmeli ya da soru kapsamdan çıkarılmalıdır. Problem cümlesi gerekli midir? Bazı enstitü ve disiplinler problemi soru cümlesi olarak ayrıca ister; bazıları problem durumunun sonunda amaç ve sorulara geçmeyi yeterli görür. Biçimsel karar için kurumun yazım kılavuzu ve danışman beklentisi dikkate alınmalıdır. Ancak biçim ne olursa olsun, problem açık ve araştırılabilir olmalıdır. Sık yapılan hatalar Kaynaklarla desteklenmeyen önem iddiaları, problem yerine uzun bir konu özeti yazmak, amaçta yöntem ve beklenen sonucu birbirine karıştırmak, araştırma sorularını veri toplandıktan sonra şekillendirmek, çok sayıda demografik soru eklemek ve sorularla bulguların sırasını eşleştirmemek sık karşılaşılan sorunlardır. Uyum kontrolü Her araştırma sorusu genel amacın bir parçası mı? Her soru için uygun veri toplanabilir mi? Yöntemde açıklanan her analiz bir soruya hizmet ediyor mu? Bulgulardaki her başlık bir soruyu yanıtlıyor mu? Sonuç bölümü bu yanıtları topluyor mu? Bu beş kontrol, araştırmanın omurgasındaki kopuklukları erken aşamada gösterir. İyi tanımlanmış bir problem, araştırmayı sınırlar; açık bir amaç yön verir; doğru sorular ise bu yönü uygulanabilir adımlara dönüştürür. Yazım sürecinin geri kalanındaki kalite büyük ölçüde bu başlangıç kararlarına bağlıdır. Perspektif Bilimsel Araştırmalar