Araştırma Hipotezleri Nasıl Belirlenir?

Hipotez nedir, ne değildir? Hipotez, değişkenler arasında beklenen ilişki veya farkı bilimsel gerekçeye dayalı ve sınanabilir biçimde ifade eden önermedir. Bir tahmin içerse de kişisel kanaat değildir. Literatür, kuram ve araştırma problemi hipotezin neden beklenebileceğini açıklamalıdır. Her araştırmada hipotez bulunması gerekmez. Keşfedici nitel çalışmalarda ve olguyu anlamaya yönelik bazı tasarımlarda araştırma soruları daha uygundur. Hipotezler özellikle değişkenler arasındaki ilişkinin, etkinin veya grup farkının sınandığı nicel araştırmalarda kullanılır. Araştırma problemiyle başlayın Hipotez üretmeden önce problem açıkça tanımlanmalıdır. Hangi olgu açıklanmak isteniyor? Mevcut çalışmalar ne söylüyor? Hangi sonuçlar birbiriyle çelişiyor? Hangi grup veya bağlam yeterince incelenmemiş? Hipotez, bu soruların doğal sonucu olmalıdır. Örneğin “öğrencilerin akademik başarıları üzerinde çeşitli faktörler etkilidir” ifadesi hipotez değildir. Hangi faktörün, hangi başarı göstergesiyle, hangi grupta ve nasıl bir ilişki göstermesinin beklendiği belirtilmelidir. Değişkenleri operasyonel olarak tanımlayın Bağımsız değişken, bağımlı değişken, varsa aracı, düzenleyici ve kontrol değişkenleri kavramsal ve ölçümsel düzeyde tanımlanmalıdır. “Motivasyon” gibi bir kavramın hangi boyutunun ve hangi ölçüm aracıyla değerlendirileceği açıklanmadan hipotezin test edilebilirliği zayıf kalır. Operasyonel tanım, kavramın araştırmada nasıl gözleneceğini gösterir. Akademik başarı not ortalamasıyla mı, standart sınav puanıyla mı yoksa ders başarısıyla mı ölçülecek? Sosyal destek algılanan destek ölçeğiyle mi, ağ büyüklüğüyle mi değerlendirilecek? Bu kararlar hipotezin kapsamını belirler. Kuramsal mekanizmayı açıklayın “X, Y’yi etkiler” demek tek başına yeterli değildir. X’in Y ile neden ilişkili olması beklendiği açıklanmalıdır. Kuram, değişkenler arasındaki mekanizmayı; önceki ampirik bulgular ise bu beklentinin hangi koşullarda desteklendiğini gösterir. Hipotezden önce kurulan gerekçe genellikle şu akışı izler: kavramların tanımı, ilgili kuramsal açıklama, önceki araştırma sonuçlarının sentezi, mevcut çalışmanın bağlamı ve buradan türetilen beklenti. Böylece hipotez metnin sonunda aniden ortaya çıkmaz. Yönlü ve yönsüz hipotez seçimi Yönlü hipotez ilişkinin veya farkın yönünü belirtir: “Öz yeterlik arttıkça akademik erteleme azalır.” Yönsüz hipotez yalnızca ilişki veya fark bulunduğunu söyler. Literatür ve kuram belirli bir yönü güçlü biçimde destekliyorsa yönlü hipotez kurulabilir. Bulgular çelişkiliyse veya araştırma yeni bir bağlamdaysa yönsüz ifade daha savunulabilir olabilir. Sıfır hipotezi, fark veya ilişki olmadığını; alternatif hipotez ise araştırmacının sınadığı beklentiyi temsil eder. Akademik metinde çoğu zaman araştırma hipotezleri yazılır, istatistiksel testlerde ise sıfır hipotezinin reddedilip reddedilmediği değerlendirilir. İlişki, fark, etki, aracılık ve düzenleyicilik Hipotezin dili araştırma modeline uygun olmalıdır. Korelasyonel bir tasarım nedensellik göstermiyorsa “etkiler” yerine “ilişkilidir” denmelidir. Grup karşılaştırmasında gruplar ve beklenen fark açıkça yazılmalıdır. Aracılık hipotezi, X’in Y ile ilişkisinin hangi mekanizma üzerinden gerçekleştiğini; düzenleyicilik hipotezi ise ilişkinin hangi koşulda güçlendiğini veya zayıfladığını ifade eder. Örnek biçimler: “X ile Y arasında pozitif ilişki vardır.” “A grubunun Y düzeyi B grubundan yüksektir.” “M, X ile Y arasındaki ilişkide aracı role sahiptir.” “Z, X ile Y arasındaki ilişkinin gücünü düzenler.” Bu kalıplar ancak kuramsal gerekçe ve uygun analiz planıyla anlam kazanır. İyi bir hipotezin özellikleri İyi bir hipotez açık, özgül, ölçülebilir, yanlışlanabilir ve araştırma tasarımıyla uyumludur. Aynı cümlede çok sayıda değişken ve farklı beklenti bir araya getirilmemelidir. Her hipotez için hangi verinin toplanacağı ve hangi analizle sınanacağı önceden görülebilmelidir. “Eğitimler öğrencileri olumlu yönde etkiler” belirsizdir. “Sekiz haftalık öz düzenleme programına katılan öğrencilerin son test akademik öz yeterlik puanları kontrol grubundan daha yüksektir” ifadesi grup, uygulama, zaman ve değişken bakımından daha açıktır. Hipotez-analiz eşleştirmesi yapın İlişki hipotezleri korelasyon veya regresyonla, grup farkları uygun t testi ya da varyans analiziyle, kategorik değişken ilişkileri ki-kare testiyle sınanabilir. Ancak test seçimi ölçüm düzeyi, dağılım, bağımsızlık ve diğer varsayımlara bağlıdır. Aracılık ve düzenleyicilik için regresyon temelli modeller veya yapısal eşitlik yaklaşımı kullanılabilir. Hipotez kurarken analiz olanağı düşünülmezse, veri toplandıktan sonra soruya uygun olmayan ölçümlerle karşılaşılabilir. Bu nedenle hipotez, veri toplama aracı ve analiz planı aynı tasarım tablosunda eşleştirilmelidir. Sık yapılan hatalar ve son kontrol Sonuç biliniyormuş gibi kesin dil kullanmak, kuramsal dayanak göstermemek, ilişkisel veriden nedensel hipotez kurmak, aynı hipotezde birden fazla sınama yapmak, ölçülemeyen kavram kullanmak ve bulgular görüldükten sonra hipotezi sonuca göre değiştirmek yaygın hatalardır. Son kontrolde her hipotezin araştırma amacına hizmet edip etmediğini, değişkenlerin açık olup olmadığını, yönün gerekçelendirilip gerekçelendirilmediğini, uygun veri ve analizle sınanabilirliğini değerlendirin. Bilimsel değeri belirleyen hipotezin “doğru çıkması” değil, açık bir gerekçeyle dürüst biçimde sınanmasıdır. Perspektif Bilimsel Araştırmalar